و سلامی دیگر..... .امروز به همراه انجمن هیرکانی به ذخیره گاه جنگلی شمشاد جیسا در جاده انحرافی عباس آباد( حوزه جنگلی کلارآباد) سفر کردیم.سفری با خاطره های فراموش ناشدنی  در یک روز سرد و بارانی.سفر را با توضیحات آقای اسفندیار ملاحسینی آغاز کردیم ،از جیسا و گونه درختی شمشاد شنیدیم و چشمه های بهشتی ای را دیدیم که برایمان بسیار غیر قابل باور بود.نهار را در طبیعت جیسا صرف کردیم و در ادامه اکوتوریسم و مفاهیم آن را از زبان حسین ستوده  به گونه ای علمی شنیدیم و با هم به تبادل افکار پرداختیم.در پایان از گفته ها و نا گفته های انجمن سخن گفتیم و برای آینده تصمیماتی گرفتیم.

لازم می دانم از زحمات دوستان محترم آقای علیزاده و خانم لاله بابت مدیریتی که در مورد برنامه های این سفر داشتند تشکر کرده وبرایشان موفقیت و پیروزی را آرزومیکنم.

و اندک اطلاعاتی در ارتباط با جنگل شمشاد:

کیش یا شمشاد جنگلی وحشی، درخت یا درختچه ای است که در استان گیلان به نام های " شمشاد؛ شومشاد؛ شیشار، شوشار " و در مازندران " شار؛ وشر، شهر " نامیده می شود.ارتفاع این درختچه یا درخت زیبا از 5/1 متر تا 8 متر نیز می رسد. دارای ساقه های منشعب، سخت و با مقاومت و دارای رشد و نمو کمی است. برگ های آن متقابل، دارای دوام زیاد، بیضی و نوک تیز و چرمی و رنگ آن سبز زیبا است. در کنار برگ ها، گل های آن قرار دارد که به صورت نر و ماده به رنگ سبز مایل به زرد می باشند.میوه اش پوشینه و محتوی دانه های آلبومین دار است. استفاده از شانه ای که از شمشاد ساخته می شود، موجب تقویت موی سرگشته و فساد و ضایعات مو را رفع می کند.

ذخیره گاه جنگلی شمشاد جیسا :
در جوار قریه جیسا منطقه اسبچین و ساقی کلایه حوزه جنگلداری کلارآباد مازندران به وسعت 97 هکتار .

ویژگی های شمشاد  هیرکانی :

شمشاد خزری ، شمشاد جنگلی  یا  شمشاد هیرکانی  با  نام علمی Buxus hyrcana  از گونه های پهن برگ و همیشه سبز جنگل های شمال  است که برگ هاي آن به رنگ سبز تيره و براق است. این برگ ها  سمي هستند و از اين رو مورد استفاده دام قرار نمي گيرد و هیچ بهانه ای برای متهم کردن دامداران به نابودی این درختان شگفت انگیز  وجود ندارد .

این گونه شمشاد با شمشاد ژاپنیEvonymus Japonica  و یا شمشاد ابلق Evonymus fortunei   و یا شمشاد گوشواره ایlatifolia  Evonymus که  جزو شمشاد های اصلاح شده و تزیینی هستند و در  تهران و یا سایر شهرها در پارک ها و باغچه ها مشاهده می شود،  کاملاً متفاوت است. این شمشاد های وحشی را باید از نزدیک دید، لمس کرد و در مقابل قامت کشیده و بلندشان که گاه تا 15  متر نیز میرسد سر خم کرد  تا زیبایی  تشبیه شاعرانه  شاعران  را حس کرد و آنگاه می توان تفاوت فاحش این گونه  سحر انگیز را  با شمشاد های شهری  متوجه شد 

 شمشاد هیرکانی جزو گونه های " رلیک " یا باستانی است که این صفت به عنوان یکی از شاخص های تنوع زیستی و  به تعبیری میراث جهانی است.   از سوی دیگر دارای  خصلت منحصر به بفرد یا بومی   ( آندمیک)  نیز  هست . به همین دلایل از اهمیت حفاظتی بسیار زیاد برخوردار است . در حال حاضر تنها چند  ذخیره گاه و پارک جنگلی در فهرست حفاظتی قرار دارند نظیر نمک آبرود – گرداب–خیبوس - جیسا و چشمه بلبل ( گرگان ) و چند منطقه کوچک دیگرکه متاسفانه مساحت مجموعه آنها تنها به  حدود 1000 هکتار می رسد .

 

شمشاد  درختی سایه پسند است و تحمل آفتاب شدید را ندارد. بنابراین جنگل شمشاد، اغلب بسیار انبوه و مرطوب است  . شمشاد هیرکانی در جامعه Querco Buxetum  که یک جامعه گیاهی مخصوص جلگه های خزری است قرار دارد . شمشاد در این جوامع با گونه های  افرا – توسکا – لرگ – داغداغان – راش– لیلکی – خرمندی و شب خسب  و .... همراه است .    همچنین گونه های علفی نظیر سرخس و  گرامینه  و تعدادی از گونه های خزه های خاکزی یا دار چسب بر روی شاخه های آنها رشد می کند،  البته  این ترکیب در  مناطق  مختلف شمال متفاوت است.

به صورتیکه  حتی یک نفر به سختی می تواند از میان شاخ و برگ های آن عبور کند . این جنگل های انبوه با خزه های مرطوب زیستگاه بسیار مناسبی برای حیات انواع گونه های دیگر گیاهی و جانوری شناخته شده و ناشناخته است. این بانک ژن بسیار غنی  می تواند زمینه تحقیقات گسترده ای  را فراهم آورد.بعلاوه سطح این جنگل ها  پوشیده ازگیاه خاک ( هموس ) بسیار  بسیار  ارزشمندی است ، خاکی که طی میلیون ها سال نقش ارزنده ای در تداوم حیات در این جنگل ها ایفا کرده است و در ایجاد اکوسیستمی که از دوران سوم زمین شناسی پایدار مانده است ،جایگاه مهمی داشته است .

بلندي این شمشاد  های هیرکانی گاه تا 15  متر  نیز می رسد  ولی ما در جنگل های این منطقه شمشاد هایی با بلندی بیش از 15 متر نیز مشاهده کردیم .  

 رشد شمشاد های جنگلی  بسیار کند و یه سالی یک میلیمتر  می رسد  . کانون دیده بانان زمین  در این منطقه شمشاد هایی را اندازه گرفت که  محیط دور درخت  آن 60 و حتی در یک نمونه 75 سانتیمتر بود( معادل 23/85 سانت قطر )  که نشانگر آن است  که قرنها از زندگی آنها می گذرد .

  چوب  شمشاد به دلیل سخت بودن و دیگر ویژگیها ی آن بسیار گران قیمت است  .

 

 

 

سفر به دل جنگل های شمال،جنگل شمشاد، عباس آباد

انجمن هیرکانی

 

تاریخ:20/12/1389

 

-زمان حرکت و محل تجمع:ساعت 7:30-آژانس درسا سفر

-دوستانی که در تنکابن حضور دارند،با هماهنگی تورلیدرها ،در تنکابن به گروه ملحق می شوند.

-تورلیدر سفر:جناب آقای امید علیزاده و سرکار خانم نسترن لاله

برنامه ها سفر:

1-سفر به دل جنگل های زیبای شمال و آشنایی با درخت شمشاد(ثروتی پنهان)،آقای اسفندیار ملا حسینی

2-آشنایی با اکوتوریسم،جناب آقای حسین ستوده

3-صرف نهار(به عهده خودتان می باشد)

4-آشنایی با مراسم نوروز،جناب آقای محمد کاظم حلاجی ثانی

5-پیاده روی در جنگل و روستای منطقه در جهت آشنایی با مردم بومی و فرهنگ محلی(زمان بازگشت)

 

توضیحات:

1-لطفا در زمان تعیین شده جهت حرکت حضور داشته باشیم.

2-نهایت همکاری را با لیدرهای سفر داشته باشیم.

3-با توجه به وضعیت آب و هوا، حتما لباس گرم بهراه خود بیاوریم.

4-احترام به طبیعت را وظیفه خود می دانیم.

5-منطقه مورد بازدید ،منطقه ای سنتی می باشد،احترام به مردم بومی و فرهنگ محلی را فراموش نخواهیم کرد.

 

با آرزوی سفری خوش

انجمن هیرکانی

 

 

سلام. جمعه هفته قبل با گروه سماموس به منطقه شورگ در جواهرده رامسر رفتیم در یک روز کاملا آفتابی و روشن اما جالبه بدونین که 2 روز قبل از این سفر برف شدیدی باریده بود و البته به لطف تجهیزات کامل کوهنوردی بود که این برنامه صعود با موفقیت انجام گرفت و در مکانی به نام لی سره کمپ زدیم. بعد از 2 ساعت تصمیم به بازگشت گرفتیم و جالب آن بود که در بازگشت با بارش برفی شدید بدرقه شدیم،زیاد تعجب نکنین،رامسر با همین تنوع آب و هوایی که داره، شده عروس شهر های شمال.

دیروز دومین جلسه انجمن راهنمایان محلی گردشگری شمال کشور که با نام هیرکانی شروع بکار کرده در قلعه تاریخی مارکوه رامسر برگزار گردید.(  این انجمن بعد از برگزاری چهارمین جشن راهنمایان سراسر کشور که با میزبانی رامسر در تاریخ 2 اسفند برگزار گردید آغاز به فعالیت نموده است). 23 نفر از راهنمایان در این برنامه  حضور داشتند و در ارتباط با تاریخچه قلعه به تبادل اطلاعات پرداختند.در ادامه راهنمایان به تبادل نظر و دیدگاه در ارتباط با آینده این انجمن  و برنامه های پیش روی  پرداختند.

اكوتوریسم اختصار واژه Ecological - Tourism است كه در ادبیات فارسی به جهانگردی زیست محیطی یا طبیعت گردی مشهور شده است. هر چند كه در زبان فارسی بین جهانگردی زیست محیطی و جهانگردی طبیعت گرد تفاوتی قایل نشده‌اند اما اصولاْ دانشمندان این عرصه تفاوت هایی بین این دو واژه قایل هستند و اكوتوریسم را زیرمجموعه طبیعت گردی می‌دانند، امّا به دلیل وارد نشدن به مباحث فلسفی بحث این دو واژه را با كمی اغماض یكسان تلقی می‌نماییم.

به طور كلی طبیعت گردی عبارت است از «انواع گردشگری كه در بستر طبیعت صورت می‌پذیرد كه هدف آن داد و ستادهایی بین جهانگرد و محیط زیست است كه در آن به محیط زیست آسیب وارد نشود.» (صارمی نائین، محمد حسین، 1382: 1).

تاریخچه اكوتوریسم به سال 1965 میلادی باز می‌گردد، آن هنگام كه واژه اكوتوریسم از تلخیص دو واژة Ecological  و Tourism ابداع گردید و در مفهوم عام اینگونه تعریف شده است: اكوتوریسم سفر به مناطق تخریب نشده یا غیرآلوده طبیعی با هدف مطالعه، مشاهده و لذت از زیبایی‌ها و گیاهان و جانوران بومی، یا نشانه‌های فرهنگی این مكان ها می‌باشد (نشریه الكترونیكی دهكده، 2006، 2).

توجه نمودن به تمامی محوطه‌های جهانگردی (توریستی) اعم ازجنگل‌های طبیعی، پارك‌های ملی و حیات وحش، رودخانه‌ها و طبیعت پیرامون آنها و بویژه كوهسارها و كوهستان‌ها و آبشارها، چشمه‌های آبگرم، چشمه‌های طبیعی، ییلاق‌ها و مناطق ویژه شكار و صید ماهی، دریاها و دریاچه‌ها، سواحل و کرانه های پیرامون آنها، زیستگاههای طبیعی پرندگان مهاجر و بومی و سایر خزندگان و نیز غارهای طبیعی و بویژه طبیعت بكر درونشان، گسترة این بخش از جهانگردی (توریسم) را رقم می‌زند.

یقیناً توجه و تجمع بیش از اندازه جهانگردان در یك منطقه خاص، بیش از آنكه مفید باشد، زیانبار است، پس باید بهره‌برداری از محوطه‌های جهانگردی و به ویژه مناطق طبیعی بكر با نظارت ویژه باشد. (صارمی نائینی، محمد حسن؛ 1382: 2).

اكوتوریسم از نظر بازار كار به عنوان نوعی جهانگردی طبیعت‌گرا تعریف شده است ولی از سال 1990 به بعد از سوی NGOها ، كارشناسان و دانشگاهیان به عنوان ابزاری جهت حصول توسعه پایدار مطرح و مورد مطالعه قرار گرفته است. بنابراین عبارت اكوتوریسم از یك سو به مفهومی اشاره دارد كه تحت یك سری اصول و قوانین قرار دارد و از سوی دیگر به یك بخش خاص از بازار كار.موسسه بین‌المللی اكوتوریسم در سال 1991 یكی از اولین تعاریف اكوتوریسم را ارائه داد:

«اكوتوریسم یك مسافرت مسئولانه به مناطق طبیعی است كه محیط زیست را حفظ و زندگی راحت مردم محلی را تثبیت می‌نماید»

IUCN نیز در سال 1996 اكوتوریسم را چنین تعریف كرد:

«اكوتوریسم یك مسافرت و دیدار زیست محیطی مسئولانه به مناطق طبیعی نسبتاً دست نخورده بوده، و هدف آن لذت بردن و استفاده از طبیعت (و هر پدیده فرهنگی همراه آن- چه در گذشته و چه در حال) است كه باعث تقویت منابع شده ودارای تاثیرات منفی اندكی است و باعث فعال شدن جمعیت‌های محلی می‌شود كه از نظر اجتماعی- اقتصادی برای آنان مفید است. اكوتوریسم یكی از زیربخش‌های جهانگردی پایدار است(نشست مجمع اكوتوریسم، سازمان جهانی جهانگردی؛ 2002: 4).

اكوتوریسم دارای مشخصات چهارگانه زیر است:

1-    وابسته به طبیعت باشد.

2-    از لحاظ اكولوژیك پایدار باشد و به عبارتی كمترین آسیب و اثرات سوء را برای طبیعت نداشته باشد.

3-    آموزش و ارایه ارزشهای منطقه مورد بازدید، عنصر اصلی آن بازدید باشد.

4-    جوامع محلی و میزبان در آن مشاركت داشته باشند.

فعالیت‌های اكوتوریستی عبارت است از پیاده رویهای برنامه‌ریزی شده ایستگاهی و همچنین دامنه نوردی، عبور از رودخانه‌های خروشان با قایق‌های بادی، سفر به مناطق ییلاقی و میهمان عشایر و ساكنان بومی این مناطق شدن، سفر به روستاها و مزارع اطراف روستاها به منظور لذت بردن از طبیعت و آشنایی با فرهنگها، كوهپیمائی، سفر به مناطق صعب‌العبور طبیعی، بازدید از غارهای طبیعی، مطالعه طبیعی گیاهی و جانوری، تماشای حیوانات و پرندگان، آشنایی با محیط زیست طبیعی در قالب دیگری به نام سافاری و با استفاده از خودروهای روباز برای تماشای حیوانات و پرندگان.

فعالیتهایی نیز اكوتوریسم به شمار نمی‌روند كه عبارتند از شكار، اسكی و تورهای ماجرا جویانه كه اثرات تخریب فراوانی به محیط زیست طبیعی وارد می‌كنند.

براساس برآورد WTO در حالی كه رشد عمومی صنعت توریسم برای نخستین دهه در پیش رو (2000 تا 2010) بین 3/4 تا حداكثر 7/6 درصد پیش‌بینی می‌شود یافته‌های موجود بیانگر آن است كه بیشترین قسمت از این رشد در بخش اكوتوریسم به وقوع پیوسته و به طور كلی رشد این بخش بین 10 تا 30 درصد خواهد بود.

به این ترتیب انتظار می‌رود تا یك دهه دیگر شمار طبیعت گردان كه اكنون هفت درصد از كل مسافران جهان را شامل می‌شود به بیش از بیست درصد برسد. (برآورد Reinsold 1993, Lindberg 1997 منتشر شده و در سایت WTO در اینترنت).

دسته‌بندی مورد اتكا در پژوهش مذكور اكوتوریسم را آن بخش از سفرهایی كه به منظور لذت بردن ازسفر در طبیعت و نیز دیدار از جاذبه‌های آن انجام می‌شود، تعریف كرده است. این تعریف در وجه عام خود جامع نبوده و بخش‌های مهمی همچون توریسم ورزشی، توریسم كوچ، روستا گردی و ... را در برنمی‌گیرد. فعلاً با افزودن این بخش‌ها به دسته‌بندی فوق سهم اكوتوریسم در صنعت توریسم دهه آینده جهان بسیار افزون‌تر شده و براساس برخی برآوردهای دیگر (از جمله آنچه كه Fillion در سال 1994 انجام داده است) حتی از 50 درصد كل سفرهایی كه در جهان انجام می‌شود نیز فراتر خواهد رفت.

در سال 1995 میلادی همایشی در یكی از جزایر قناری اسپانیا و با هدف ممانعت از توسعة بی‌رویه مناطق خاص جهانگردی و با مساعدت سازمان جهانی جهانگردی، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، یونسكو و مسئولین دولتی جزایر قناری و نیز كشور اسپانیا برگزار گردید. در نشست آغازین این همایش، پیام دبیر كل سازمان جهانی جهانگردی خوانده شد و در آن چنین آمده بود كه: «آینده جهانگردی به حفاظت محیط زیست و طبیعت زمین وابسته است» و پیامدهای زیر را دستاورد داد و ستد میان این دو بررسی نمود.

1-    گسترش جهانگردی افزایش سطح آگاهی همگانی را نسبت به محیط زیست و منابع طبیعی و ملی به دنبال دارد.

2-    جهانگردی سازمان یافته دوست و طرفدار محیط و منابع طبیعی است.

3-  یك صنعت جهانگردی كارآ و پیروز به طور مسلم نیازمند یك محیط زیست و طبیعت سرشار و توانمند است. (صارمی نائینی، محمد حسن؛ 1382: 2 و 3).

برآوردهای TES (جامعه اكوتوریسم The Ecotourism Society) نشان می‌دهد طبیعت گردان بسته به انگیزه سفر خود در گروه سنی خاصی قرار دارند: گروهی از طبیعت گردان به دنبال ماجراجویی، دیدار از سرزمین‌های بكر و نیز توریسم ورزشی هستند که اغلب در مقطع سنی كمتر از 40 سال بوده و پیشینه آنها در محدوده سنی 19 تا 35 سال قرار دارد. اما گروهی كه با هدف لذت بردن از طبیعت و دیدار از حیات وحش و ... به اكوتوریسم می‌پردازند در محدوده سنی 35 تا 54 قرار دارند (باید توجه داشت كه این بررسی، اكوتوریست‌های بین‌المللی را مدنظر دارد و طبیعت گردان در مقیاس ملی و محلی به طور كلی محدوه سنی وسیع‌تری را در بر می‌گیرند).

اكوتوریست‌ها تركیب جنسی خاص ندارند و اغلب نسبت جنسی آنها 50 به 50 است (اما قاعدتاً انتظار می‌رود با توجه به برخی محدودیت‌ها كه برای طبیعت گردان زن در ایران وجود دارد این نسبت تا حدودی به نفع مردان تغییر كند).

بررسی‌های TES همچنین بیانگر آن است كه بیش از 80 درصد طبیعت گردان بین‌المللی دارای تحصیلات عالیه هستند. این شمار برای طبیعت گردان علاقمند به لمس طبیعت و نیز دیدار از جاذبه‌های آن (به طور عمده افرادی كه برای تغییر حال و هوای زندگی شخصی دست به طبیعت گردی می‌زنند) نزدیك به صد در صد است. اما طبیعت گردان ماجراجو با توجه به آنكه عموماً جوان می‌باشند، غالباً دانشجو و یا حتی محصلان دبیرستانی هستند. برآوردها همچنین نشان می‌دهد بیشترین گروه از طبیعت گردان (حدود 60 درصد) سفرهای گروهی را ترجیح می‌دهند. 15 درصد نیز علاقمند به سفرهای خانوادگی بوده و 13 درصد نیز اغلب سفرهای خود را به تنهایی انجام می‌دهند.

متوسط زمان سفر حدود 50 درصد طبیعت گردان بین 8 تا 14 روز است. بسته به نوع سفر، این رقم نیز حکایت دارد که می‌كند. اغلب تورهای شكار در مقیاس بین‌المللی، برای مدت بیش از 20 روز برنامه‌ریزی می‌شوند و نیز تورهای ماجراجویانه به 30 روز نزدیك می‌شود. با این وجود سفرهایی كه در مقیاس محلی صورت می‌گیرد، در مدت زمانی بسیار كوتاه‌تر انجام می‌شود اما این نكته قابل توجه است كه به طور معمول زمان سفر برای طبیعت گردان طولانی‌تر از زمان سفر برای علاقمندان به جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و یاتجاری است. حتی سفرهای تفریحی نیز در مقیاس زمانی كوتاه‌تری نسبت به طبیعیت گری انجام می‌شوند، كه این نكته نقش بسیار مهمی در تحلیل بازار اكوتوریسم دارد. بررسی‌هایی كه درباره اكوتوریسم انجام شده نشان می‌دهد كه طبیعت گردان بیشتر از دیگر گروههای مسافران پول خارج می‌كنند.

منابع اكوتوریسم هر منطقه را طبیعت آن عرضه می‌كند و در مناطقی همچون كشور ما كه برخوردار از طیف كامل چشم‌اندازهای متنوع اقلیمی و شیوه‌های جمعیتی منطبق با این شرایط اقلیمی است دسته‌بندی مقاصد طبیعت گردی بسیار متفاوت با سایر مناطق با منابع متفاوت خواهد بود.

TES در یك دسته‌بندی ، طبیعت گردان را به طور كلی به دو دسته تقسیم كرده است:

الف) آنها كه می‌خواهند از لذت دیدار طبیعت و حضور در آن بهره‌مند شوند

 ب) علاقمندان به تجربه مكانها و حال و هواهای تازه.

ارتباط نزدیكی بین جهانگردی و محیط زیست وجود دارد. بسیاری از مناظر طبیعی و ساختاری زیست محیطی برای جهانگردان جذاب هستند و در این راستا جهانگردان می‌توانند به حفاظت محیط زیست نیز كمك نمایند. توسعه جهانگردی و استفاده جهانگردان از محیط زیست می‌تواند اثرات مختلفی بر روی محیط زیست داشته باشد. اگر جهانگردی خوب برنامه‌ریزی و مدیریت شود و خوب توسعه یابد می‌تواند اثرات مثبت به همراه داشته باشد (همایون، آناهیتا؛ 1380؛ 3).

در ارتباط با انسان و طبیعت و خساراتی كه وی حتی به صورت ناخواسته به آن وارد می‌سازد باید به موارد زیر اشاره نمود:

-    كوه‌نوردی، غارپیمایی، قایقرانی و استفاده از وسایل موتوری مانند قایق‌های موتوری، ماشین‌های برف پیما و ماشین‌های مخصوص سواحل شنی، موتورسیكلت‌های مخصوص جاده‌های ناهموار كه به خودی خود برای سیستم‌های بیولوژیكی خطرناك هستند.

-    ماهیگیری و شكار و ایجاد مسمومیت‌ها و آلودگی‌های كه در اثر رها كردن سرب‌های ماهیگیری در آب دریاچه‌ها و رودخانه‌ها پیش می‌آید.

-        خسارت به اكوسیستم‌های بیابانی كویری از طریق وسایل نقلیه

-        خسارت كوه نوردان و سواركاران به پوشش گیاهی كوهستانی

-        خسارت وسایل نقلیه تفریحی بر تپه‌های ماسه‌ای ساحلی

-        اختلال در رفتار طبیعی حیوانات در اثر تغذیه دستی (مصنوعی) (صارمی نائینی، محمدحسن؛ 1382: 9).

عوامل موثر در تاثیرگذاری منفی جهانگردی بر محیط زیست:

تراكم جمعیت، توسعه بی‌رویه، آلودگی صدا، زباله، دشمنی با هنر و وحشگیری، صدای فرودگاه، ترافیك در جاده‌ها، رانندگی در خارج ازجاده‌، قایق‌های موتوری، صید و شكار، پیاده روی و گردش در زیستگاههای حیوانات، جمع‌آوری یادگاری، جمع‌آوری چوب برای سوخت، غذا دادن به حیوانات، نصب اعلانات و آگهی‌ها (همایون، آناهیتا؛ 1380، 4).

از دیدگاه علمی، اكوتوریسم عمدتاً نوعی جهانگردی انفرادی یا با مقیاس كوچك است كه به وسیله شركت‌های كوچك تا متوسط در مناطق طبیعی به اجرا درمی‌آید. (نشست مجمع اكوتوریسم، سازمان جهانی جهانگردی؛ 2002: 3).

برنامه‌های اصلی برای اكوتوریسم عبارتند از:

-        وضع مقررات سنگین برای حفاظت از محیط طبیعی، جوامع گیاهی و جانوری و مكان‌های تاریخی و باستانی

-    تدوین استانداردهای ظرفیت تحمل محیط، برای اینكه امكانات جهانگردی بیش از حد توسعه نیافته و محیط زیست بیش از حد تحمل مورد استفاده بازدید كنندگان قرار نگیرد.

-        توسعه تجهیزات جهانگردی در مقیاس كم و متناسب با محیط زیست منطقه باید طراحی شود.

-        كاهش اثرات تكنیك‌های توسعه بر محیط زیست

-        در  امر طراحی به تنوع فصلی توجه شود (همایون، آناهیتا؛ 1380: 4).

گرچه احداث راهها و روش‌های دفع زباله گوشه‌هایی از مشكلات مربوط به اثرات جانبی تجهیزات صنعت توریسم را گوشزد می‌نمایند. ادامه این مسائل به همین جا خاتمه نمی‌یابد تامین سایر موارد مورد نظر مانند سوخت و آب آشامیدنی نیز عواقب خسارتباری را برای محیط زیست می‌تواند به همراه داشته باشد. در تفرج‌گاه‌های ساحلی گاه جهت تامین آب آشامیدنی به حفر چاه‌ها مبادرت می‌شود كه نتیجة آن پایین رفتن سطح آب سفر آب زیرزمینی می‌گردد. پایین رفتن سطح آب به نوبة خود سبب خشك شدن سطح زمین گردیده، زیستگاههای مرطوب و آغشته به آب خشك می‌شوند و در نتیجة كلیه اجتماعات گیاهی جانوری وابسته به این نوع زیستگاه‌ها نابود می‌گردند(ادینگتون؛ 1374: 199).

در مرحلة طراحی تاسیسات توریستی، طراحان و برنامه ریزان توجه خاصی به نیازهای اساسی توریست‌هایی كه در آینده به این مناطق روی خواهند آورد معطوف می‌نمایند. این طراحان اكنون می‌بایست نسبت به تاثیرات غیر بومی كه این تشكیلات و تجهیزات بر محیط زیست دارند نیز بیندیشند زیرا سهل‌انگاری در این پیش‌بینی‌ها علاوه بر خطرات و مزاحمت‌هایی كه برای اجتماعات حیات وحش پیش می‌آورد ممكن است موجب تغییراتی اكولوژیكی در محیط گردند كه به طور مستقیم برای فعالیت‌های تفریحی و صنعت توریسم مضر خواهد بود (ادینگتون، 1374، 200).

اكوتوریسم به گروه‌های جهانگردی و مناطق توریست پذیر فرصت سرمایه‌گذاری برای به دست آوردن مزیت نسبی را پیشنهاد می‌كند. در این میان پناهگاه حیات وحش بكر برای اكوتوریست جذابیت قابل توجهی دارد.

اعتبار اكوتوریسم نسبت به نرخ رشد حاصله در مدت 10 ساله گذشته بیش از ده برابر افزایش داشته است. این یافته‌ها نشان دهنده اهمیت آن در تولید ناخالص ملی است(كیتر، ارلت، اكوتوریسم در جهان سوم، ترجمه آناهیتاهمایون، 1).

اكثر كشورهای جهان سوم مشكلات زیادی از نظر پرداخت بدهی‌هایشان دارند. بنابراین اكوتوریسم فرصت مناسبی را برای سرمایه‌گذاری بر روی جاذبه‌های فراوان طبیعی ایجاد می‌كند. توسعه اكوتوریسم به عنوان یكی از گزینه‌های جهانگردی باید در مقیاس كوچك و در محدوده فعالیت‌های مالكان محلی صورت گیرد(كیتر، ارلت؛ 1994؛ 2).

ماهیت گسترده امر توسعه اكوتوریسم و نیز تقاضاهای زیاد برای آن در مقیاس معدود قاعدتاً باید بتواند میزان بالاتری از مشاركت مردمی (محلی) را نسبت به جهانگردی سنتی و با به كارگیری افراد محلی به طور مستقیم یا غیرمستقیم فراهم كند (كیتر، ارلت؛ 1994؛ 4).

اكوتوریست‌ها بیشتر از كشورهای توسعه یافته هستند. در نتیجه طول سفر و اقامتشان نیاز به همكاری با كشورهایی كه به آن سفر می‌كنند دارند.

گسترش جهانگردی از هر نوع حتی در شرایط نبود سرمایه‌گذاری كافی در اقتصاد جهان سوم قابل انتظار است. با رشد سریع صنعت جهانگردی اكوتوریسم به عنوان یك طرح سرمایه‌گذاری جلب نظر می‌كند و تجارتی عمده محسوب می‌شود. اتحادیه اطلاع رسانی اقتصادی برآورد كرده است كه بازار اكوتوریسم بیابان گرد 10 میلیون دلار درآمد در سال 1989 به همراه داشته است.

اكوتوریسم به عنوان مهمترین بازار جهانگردی برای بسیاری از مناطق جهان سوم مطرح است. بررسی نرخ رشد جهانگردان ورودی به مناطق برگزیده اكوتوریست پذیر نشان می‌دهد كه بازدید‌كنندگان ورودی در مدت ده سال گذشته تقریباً دو برابر شده‌اند. بعضاً روش مرحله به مرحله در جهت برنامه‌ریزی جهانگردی دیده شده است. که این امر در مقابل رشد مشكلات در زمینه مدیریتی قابل توجه بوده است(كیتر، ارلت؛ 1994: 5).

1. از يك راهنماي حرفه‌اي انتظار مي‌رود از قوانين، مقررات و عرف كشور پيروي كند.

2. يك راهنماي حرفه‌اي سياست‌هاي انجمن صنفي و كارفرمايي كه با آن همكاري دارد را مي‌داند و مطابق با آن رفتار مي‌كند. وفاداري به سياست‌هاي انجمن صنفي و كارفرما در طول مدت برگزاري تور، در زمره وظايف راهنما است.

3. يك راهنماي حرفه‌اي به هر تور به عنوان يك مأموريت جدي مي‌نگرد و فقط در صورت ناچاري آن را لغو مي‌كند.

4. يك راهنما همواره با عملكرد منطقي و اخلاقي خود، ارتباطي مثبت را با همكارانش پايه ريزي مي‌كند.

5. يك راهنماي حرفه‌اي به دور از هرگونه تعصب و تنها بر اساس دانش و اطلاعات مستند خود، بي‌‌طرفانه و مشتاقانه مطالبش را به مسافران و گردشگران ارائه مي‌دهد.

6. يك راهنماي حرفه‌اي زماني اجراي يك تور را مي‌پذيرد كه برنامه آن سفر را از پيش تهيه كرده باشد، چرا كه بايستي زمان‌هاي دقيق و محل‌هاي مورد بازديد و تمام جزئيات برنامه را در دست داشته باشد.

7. يك راهنماي حرفه‌اي براي علائق و ارزش‌هاي مورد نظر گروه خود احترام قائل است و ديدگاه شخصي‌اش را درباره موضوعات بحث برانگيزي مانند تمايلات شخصي افراد، مذهب و سياست با مسافران درميان نمي‌گذارد.

8. يك راهنماي حرفه‌اي درباره شهر مورد بازديد، اطلاعات گسترده‌اي از قبيل تاريخ و معماري و فرهنگ و سياست و باورها و اعتقادات مردم آن‌ دارد. ضمنا وي از نمايشگاه‌هاي جديد، رويدادها و برنامه‌هاي فصلي و آخرين تغييرات صورت گرفته در شهر و مكان مورد بازديدش باخبر است.

9. يك راهنماي حرفه‌اي بهترين راه‌ها و جاده‌ها را براي هر تور مي‌داند. همچنين با قوانين راهنمايي و رانندگي به خوبي آشنا است. او با آرامش، مؤدبانه و به موقع اطلاعات لازم را با راننده درميان مي‌گذارد.

10. يك راهنماي گردشگري بهداشت فردي را رعايت كرده و در تمام تورها با پوششي آراسته و مناسب حاضر مي‌شود.

11. يك راهنماي حرفه‌اي به عنوان نماينده فرهنگ كشورش، از مسافران به گرمي استقبال مي‌كند و در طول سفر با آنان رفتاري دوستانه و محبت آميز، اما رسمي دارد و مهم‌تر اين‌كه ميان آنان تمايزي قائل نمي‌شود.

12. يك راهنماي حرفه‌اي بعد از هر سفر تجربيات خود را ياد داشت مي‌كند و آن را در اختيار انجمن صنفي قرار مي‌دهد . سپس اين گزارش در صورت لزوم از طرف انجمن صنفي به سازمان ميراث فرهنگي،صنايع دستي و گردشگري ارائه مي‌شود.

13. يك راهنماي حرفه‌اي از سوالات گردشگران استقبال مي‌كند و با درايت و هوشمندي به آنان پاسخ مي‌دهد. وي در صورت ندانستن پاسخ صحيح و قانع كننده، از سوال كننده تشكر مي‌كند و به دنبال فرصتي مناسب خواهد بود تا جواب را بيابد.

14. يك راهنماي حرفه‌اي بر اساس قراردادي كه با كارفرما دارد، حق و حقوق خود را به طور كامل مطالبه مي‌كند و به دنبال كسب درآمد از راه‌هاي غير اخلاقي نيست.